SPSiran

درآمدی بر رادیکالیسم اسلامی در آسیای مرکزی

طی سال‌های اخیر، رادیکالیسم اسلامی تبدیل به یکی از معضلات مهم در منطقه آسیای مرکزی گردیده است. اگرچه آسیای مرکزی، معمولا به عنوان بستر اسلام متعادل و سنتی شناخته شده و جزو سکولارترین مناطق دنیای اسلام محسوب می شود، در دو دهه اخیر رادیکالیسم با قدرت در حال بازگشت به این منطقه بوده است. با شروع در اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی، گرایش‌های اسلامی در مناطق مسلمان نشین شوروی سابق افزایش یافته و باعث گسترش ایدئولوژی‌های رادیکال، نزاع طلبی و حتی تروریسم شده است. بدترین منطقه از این لحاظ، قفقاز شمالی روسیه و برخی از مناطق آسیای مرکزی، خصوصأ دره فرغانه است که حد فاصل ازبکستان، قرقیزستان و تاجیکستان می باشد. از سوی دیگر، الگوهای رادیکالیسم بین این مناطق متفاوت است. در قفقاز شمالی، احیای سلفی گری در داغستان با جنگ خونین چچن هم زمان شد و باعث افزایش افراطی گری مقاومت چچن و گسترش آن به جمهوری های همسایه گردید. همراه شدن این موضوع با تلاش های ناموفق روسیه در جهت تمرکزگرایی باعث شده است تا امروزه کل قفقاز شمالی در لبه بی ثباتی طولانی مدت قرار گیرد. در طرف مقابل، آسیای مرکزی شاهد پیوندهای خارجی محکم تری بوده است. گروه های رادیکال خارجی مانند حزب التحریر به صورت رسمی و القاعده از طریق متحدان محلی در این مناطق حضور دارند. این گروه ها در آسیای مرکزی به واحدهای کوچکتری تقسیم شده اند. این امر خود منجر به دشواری بیشتر در شناسایی و مقابله با روندهای افراطی شده است.

بر این اساس، علل افراط گرایی در این مناطق طی سال های اخیر جزو بحث ها و مناقشه های داغ محافل سیاسی می باشد. برخی تحلیل ها که غالبا بر اساس برآوردهای کشورهای غربی منتشر گردیده است، افراط گرایی را اغلب به بحران اجتماعی-اقتصادی یا سرکوب سیاسی نسبت داده اند که این عوامل نیروهای مخالف را افراط گرا می کند. این تبیین ها با توجه به نگاه تک علیتی، اعتبار محدودی داشته و در بهترین حالت با بحران هویت پیچیده پسا-شوروی، دشمنی شخصی-خانوادگی، رقابت منطقه ای، محرومیت قومی و از همه مهم تر تبلیغ مذهب توسط خارجی ها (عاملی که غرب آن را شدیدا دست کم گرفته است) تعامل پیچیده ای دارند. در این چارچوب، رشد سریع گروه های مختلف به اصطلاح جهادگرا در آسیای مرکزی در میادین نبرد سوریه و عراق به طور هم زمان از یک سو و همچنین در صحنه بین الملل از سوی دیگر که در خلال سال های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ به نقطه اوج خود رسید، پژوهشگران علوم سیاسی و روابط بین الملل را ترغیب نموده است تا مفهوم تهدید رادیکالیسم اسلامی را که از منطقه آسیای مرکزی به خارج مرزهای این منطقه گسترش یافته است، مورد تجدید نظر و بازنمایی قرار دهند.

با در نظر گرفتن اهمیت گسترش پدیده افراط گرایی در آسیای مرکزی، کتاب درآمدی بر رادیکالیسم اسلامی در آسیای مرکزی نوشته حامد یعقوبی فر و نشر اروانه به دنبال آن است تا از یک سو زمینه تاریخی که بسترهای مناسب را برای رادیکالیسم در این منطقه هموار کرده است، مورد بررسی قرار دهد. هم چنین سعی شده است تا ریشه های خاست خصوصیات پدیده جنگجویان خارجی رادیکال در آسیای مرکزی مورد کنکاش قرار گیرد. بدیهی است که شناخت روندهای جاری و خطراتی که از این حیث متوجه امنیت ملی کشورهای منطقه و نیز ثبات بین المللی است، می تواند در ارزیابی هر چه بهتر این پدیده راهگشا باشد. در این چارچوب، سعی شده است تا در دو بخش کلی مباحث نظری و وضعیت موجود کشورهای آسیای مرکزی، محورهای زیر مورد بررسی قرار گیرند.

– مرور بستر تاریخی و عوامل نوین موثر بر روند شکل گیری رادیکالیسم اسلامی

– تبیین ویژگی های سیاسی، فرهنگی و ملی جنگجویان خارجی با خاستگاه هر یک از کشورهای منطقه آسیای مرکزی

 – تصریح ویژگی های خاص این پدیده على الخصوص تحت تأثیر پیچیدگی موقعیت سیاسی و اجتماعی منطقه آسیای مرکزی

– توجه به روندهای موجود و بالقوه و معیارسنجی خطرات آن برای امنیت ملی کشورهای پیرامونی و ثبات بین المللی

مدیر On مارس - 24 - 2021

مطالب مرتبط

  • No related posts found

نظرات بسته است

  • RSS
  • Delicious
  • Digg
  • Facebook
  • Twitter
  • Linkedin
  • Youtube

اولین همای

اولین همایش ترسیم چشم انداز جمهوری اسلامی ایران ۱۴۵۰ کمیته چشم ...

وبینار تخص

وبینار تخصصی درآمدی آسیب شناسانه: دولت‌های جمهوری اسلامی؛ فرهنگ، سیاست ...

کارگاه آین

کارگاه آینده پژوهی مبانی، قلمرو، روش و مفهوم شناسی همراه ...

وبینار تخص

وبینار تخصصی سطوح و مقیاس‌های هیدروپلیتیک ایران؛ تهدیدات بیرونی و ...

وبینار بای

وبینار بایسته‌های قانونی در انتخابات ریاست جمهوری ایران انجمن علمی جامعه ...

همکاران انجمن